తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం: నిజాం నిరంకుశత్వం నుండి విముక్తి వరకు సమగ్ర చరిత్ర
నిజాం పాలనలో వెట్టిచాకిరితో నలిగిపోతూ, దేశ్ముఖ్లు, జమీందార్ల దోపిడీలో మగ్గిపోతున్న తెలంగాణ రైతుల గుండెల్లోంచి పుట్టిన చారిత్రక ఉద్యమ గాథే ‘తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం’. సామాన్య జనం తమ వ్యవసాయ పనిముట్లను ఆయుధాలుగా మార్చి, గెరిల్లా దళాలుగా ఏర్పడి పది లక్షల ఎకరాల భూమిని పేదలకు పంచుకున్న ఉద్వేగభరిత ఘట్టం ఇది.
పోటీ పరీక్షలకు సన్నద్ధమవుతున్న అభ్యర్థుల కోసం, చరిత్ర ప్రియుల కోసం తెలంగాణ పోరాట నేపథ్యం, నాయకుల త్యాగాలు, వీర వనితల సాహసాలు మరియు ముఖ్యమైన ఎగ్జామ్ బిట్స్తో కూడిన సమగ్ర సమాచారం ఈ ఆర్టికల్లో పొందుపరచబడింది.
1. నిజాం పాలనలో అణచివేత: భాష మరియు భూ వ్యవస్థలు
హైదరాబాద్ సంస్థానంలో భాషా పరమైన అణచివేత, భూస్వామ్య పీడన తీవ్ర స్థాయిలో ఉండేది. సంస్థానం భౌగోళికంగా, భాషా పరంగా మొత్తం 16 జిల్లాలు, మూడు ప్రధాన భాగాలుగా ఉండేది:
- తెలంగాణ ప్రాంతం: 8 జిల్లాలు (తెలుగు).
- మరాట్వాడా ప్రాంతం: వాయవ్య భాగంలోని 5 జిల్లాలు (మరాఠీ).
- కర్ణాటక ప్రాంతం: నైరుతి భాగంలోని 3 జిల్లాలు (కన్నడ).
భాషా వివక్ష: మెజారిటీ ప్రజల మాతృభాషలను కాదని ఉర్దూను బలవంతంగా రుద్దారు. తెలుగు, మరాఠీ, కన్నడ భాషల్లో పాఠశాలలు, గ్రంథాలయాలు స్థాపించాలంటే అధికారుల ముందస్తు అనుమతి తప్పనిసరి.
భూ పరిపాలన (ఫ్యూడల్ వ్యవస్థ):
హైదరాబాద్ సంస్థానంలో సుమారు 5 కోట్ల 30 లక్షల ఎకరాల వ్యవసాయ భూమి మూడు రకాలుగా విభజించబడింది:
| దివానీ (ఖల్సా) | 3 కోట్లు | 60% | ప్రభుత్వ భూమిశిస్తు వ్యవస్థ కింద ఉండే భూమి. |
| జాగీర్దారీ | 1 కోటి 50 లక్షలు | 30% | జాగీర్దార్ల ఆధీనంలో ఉండే భూమి. |
| సర్ఫేఖాస్ | 50 లక్షలు | 10% | నిజాం సొంత కమతం (వ్యక్తిగత ఆస్తి). |
2. ఆంధ్ర మహాసభ ఆవిర్భావం – ఉద్యమ ఉద్ధృతి
మొదట ఒక సామాజిక సంస్థగా ప్రారంభమైన ఆంధ్రమహాసభ, కాలక్రమేణా కమ్యూనిస్టుల రాకతో సమరశీల శక్తిగా రూపాంతరం చెందింది.
- స్థాపన (1928): మాడపాటి హనుమంతరావు తదితరుల నాయకత్వంలో.
- ప్రథమ మహాసభ (1930): సురవరం ప్రతాపరెడ్డి అధ్యక్షతన.
- 7వ మహాసభ (1940 – మాల్కాపురం): వెట్టి విధానం, విపరీత కౌలు రేట్ల రద్దును డిమాండ్ చేసింది.
- 11వ మహాసభ (1944 – భువనగిరి): రావి నారాయణరెడ్డి అధ్యక్షతన జరిగింది. ఇక్కడే మితవాద వర్గం వైదొలగింది.
- 12వ మహాసభ (1945 – ఖమ్మం): జమీందార్లకు వ్యతిరేకంగా సమరశీల పోరాటాలకు పిలుపునిచ్చింది.
స్ఫూర్తి రగిలించిన పోరాటాలు:
- బందగీ పోరాటం (కామారెడ్డిగూడెం): విసునూర్ దేశ్ముఖ్ రామచంద్రారెడ్డికి వ్యతిరేకంగా పేద రైతు బందగీ చేసిన వీరోచిత పోరాటం.
- చాకలి అయిలమ్మ (పాలకుర్తి): ఆంధ్రమహాసభ మద్దతుతో తన పంటను దేశ్ముఖ్ గుండాల నుండి 28 మంది వాలంటీర్ల సహాయంతో రక్షించుకున్న ధీర వనిత.
- దొడ్డి కొమురయ్య అమరత్వం (జూలై 4, 1946): కడవెండిలో విసునూర్ దేశ్ముఖ్ గుండాల కాల్పుల్లో దొడ్డి కొమురయ్య అమరుడయ్యాడు. ఇది సాయుధ పోరాటానికి నాంది పలికింది. అక్టోబర్ 1946లో నిజాం ప్రభుత్వం ఆంధ్రమహాసభను నిషేధించింది.
3. ఆజాద్ హైదరాబాద్ మరియు రజాకార్ల అరాచకాలు
ఆగస్టు 15, 1947న స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తర్వాత, నిజాం నవాబు హైదరాబాద్ను ‘ఆజాద్ హైదరాబాద్’ (స్వతంత్ర దేశం)గా ప్రకటించాడు. దీన్ని వ్యతిరేకిస్తూ కాంగ్రెస్ సత్యాగ్రహం చేయగా, కమ్యూనిస్టు పార్టీ సాయుధ పోరాటానికి పిలుపునిచ్చింది.
రజాకార్ల మారణకాండ:
1946లో ఇత్తేహాదుల్ ముస్లిమీన్ అధ్యక్షుడైన ఖాసీం రజ్వీ, ముస్లిం యువకులతో ‘రజాకార్లు’ అనే మతోన్మాద దళాన్ని సృష్టించాడు. వీరు గ్రామాలపై పడి అత్యంత కిరాతకమైన దాడులు, అత్యాచారాలు చేశారు. పేద ముస్లింలు సైతం ఈ అకృత్యాలను వ్యతిరేకించి హిందూ రైతులతో చేతులు కలిపారు.
గెరిల్లా దళాల నిర్మాణం:
కమ్యూనిస్టు పార్టీ పోరాటాన్ని మూడు దళాలుగా విభజించింది:
- గ్రామ దళాలు: ప్రజలను చైతన్యపరచడం.
- నిర్మూలన దళాలు: రహస్యంగా రోడ్లు, వంతెనలు కూల్చడం.
- గెరిల్లా దళాలు: 10 మంది సభ్యులతో శత్రువులపై మెరుపు దాడులు చేయడం. రాత్రిపూట కమ్యూనిస్టుల ఆధిపత్యం చూసి నిజాం పత్రికలు వీరిని “చీకటి దొరలు” అని పిలిచాయి.
4. ఆపరేషన్ పోలో – గ్రామరాజ్య కమిటీలు
సాయుధ పోరాటాన్ని, నిజాం అరాచకాలను అణచివేసేందుకు భారత ప్రభుత్వం సెప్టెంబర్ 13, 1948న ‘ఆపరేషన్ పోలో’ పేరుతో మిలటరీ చర్యను ప్రారంభించింది. సెప్టెంబర్ 17న నిజాం లొంగిపోయాడు (రాజప్రముఖ్ అయ్యాడు).
యూనియన్ సైన్యాలు ప్రవేశించాక కమ్యూనిస్టులను, అణగారిన వర్గాలను చిత్రహింసలకు గురిచేశాయి.
- ఆకునూరు (జనగామ): సైన్యం 3000 ధాన్యం బస్తాలను తగలబెట్టి, 80 మందిని కాల్చి చంపింది.
- బైరాన్పల్లి (జనగామ): పురాతన బురుజుపై నుండి ప్రజల వీరోచిత పోరాటం. మోటం పోశాలు, మోటం రాములు, బలిజ నాగయ్య అమరులయ్యారు.
‘దున్నేవారికే భూమి’ – గ్రామరాజ్య కమిటీలు:
5 నుండి 7 మంది సభ్యులతో గ్రామరాజ్య కమిటీలు ఏర్పడ్డాయి. దాదాపు 10 లక్షల ఎకరాల భూమిని పేదలకు పంచారు. అంటరానితనాన్ని పారద్రోలి, మహిళలకు సమాన హక్కులు కల్పించారు.
5. ముందుండి నడిపించిన పోరాట వీరులు
- అనభేరి ప్రభాకర్ రావు (కరీంనగర్): మందాపురం పటేల్ రికార్డులను తగులబెట్టి ఎదురుకాల్పుల్లో మరణించారు.
- రేణిగుంట రామిరెడ్డి (భువనగిరి): గ్రామ బురుజును కోటగా మార్చి పోరాడుతూ తహశీల్దార్ కాల్పులకు బలైన అభ్యుదయ భూస్వామి.
- గోపాల్ రెడ్డి (సూర్యాపేట): పాతర్లపాడులో పేగులు బయటకు వచ్చినా చివరి తూటా వరకు పోరాడిన వీరుడు. ప్రజలు ఇతనిపై “సై సై గోపాల్ రెడ్డి” పాట రాసుకున్నారు.
- గానుగుపాటి నారాయణరెడ్డి (జనగామ): హెడ్మాస్టర్ ఉద్యోగాన్ని వదిలి, సోలిపురంలో నిరాయుధుడిగా ఉన్నప్పుడు పోలీసు జీపు కింద పడి దారుణ హత్యకు గురైన నాయకుడు.
- ఎర్ర సత్యం (హుజూర్నగర్): జనరల్ కమాండర్గా ఎదిగి, పాము కాటుతో మరణిస్తూ.. రైఫిల్ను పోలీసుల పాలు చేయవద్దని రాసి ప్రాణాలు విడిచాడు.
- యాదగిరి (సూర్యాపేట): బ్లేడ్లతో కోసి కారం చల్లినా రహస్యాలు చెప్పలేదు. అధికారిపై ఉమ్మి వేయడంతో ముక్కలు ముక్కలుగా నరకబడి వీరమరణం పొందాడు.
- ఇతర ముఖ్యులు: పసునూర్ వెంకటరెడ్డి (నల్గొండ), గని కార్మిక నాయకుడు శేషగిరిరావు, మాధవరెడ్డి (ఖమ్మం), నల్లా నర్సింహులు, ఆరుట్ల రామచంద్రారెడ్డి మొదలైన వారు.
6. పోరాటంలో అగ్నికణాలైన వీర వనితలు
పురుషులతో సమానంగా గెరిల్లాలుగా, కొరియర్లుగా స్త్రీలు అపూర్వ ధైర్యాన్ని ప్రదర్శించారు:
- చాకలి ఐలమ్మ: విసునూర్ దేశ్ముఖ్ను ఎదిరించి భూస్వామ్య వ్యతిరేక పోరాటాలకు కేంద్ర బిందువైంది.
- లింగమ్మ (చిల్పకుంట): “రక్త సంబంధం కంటే వర్గ సంబంధమే గొప్ప” అని నిరూపిస్తూ, పార్టీకి ద్రోహం చేసిన సొంత అల్లుడిని ఇంట్లోకి రానివ్వని సిద్ధాంతవాది.
- మల్లు స్వరాజ్యం: అడవులలో కోయలను నడిపించిన గొప్ప నాయకురాలు.
- మంగిలి (లంబాడి తండా): తన కళ్ల ముందే కొడుకు సజీవ దహనమైనా గెరిల్లాల రహస్యం చెప్పని తల్లి.
- లచ్చమ్మ & నేరెడ గ్రామ స్త్రీలు: వివస్త్రను చేసి తలకిందులుగా వేలాడదీసినా, పైజామాల్లో తొండలు వదిలి కారం చల్లినా ఒక్క రహస్యం కూడా బయటపెట్టని ధీర వనితలు.
- రాంబాయమ్మ: వరంగల్ జైల్లో స్త్రీల హక్కుల కోసం నిరాహారదీక్ష చేసి అమరురాలైంది.
- కోయ వనితలు: పాపక్క, లచ్చక్క, బూదమ్మ, వెంకటమ్మ వంటి వారు అడవుల్లో దళాలకు దారి చూపుతూ మిలటరీపై దాడులు చేశారు.
7. సాయుధ పోరాట చారిత్రక ఫలితాలు
- 225 సంవత్సరాల అసఫ్జాహీ నిరంకుశ పాలన అంతమైంది.
- వెట్టిచాకిరి, అధిక వడ్డీలు, చట్టవిరుద్ధ పన్నులు, జాగీర్దారీ వ్యవస్థ రద్దయ్యాయి.
- సుమారు 10 లక్షల ఎకరాల భూమిని నిరుపేదలకు పంచారు.
- 3000 కు పైగా గ్రామాల్లో ప్రజల స్వయం పాలన (గ్రామ రాజ్యాలు) ప్రారంభమైంది.
💡 క్విక్ రివిజన్ (ముఖ్యాంశాలు / ఎగ్జామ్ బిట్స్)
- 1928: ఆంధ్రమహాసభ స్థాపన (మాడపాటి హనుమంతరావు).
- 1946 జూలై 4: కడవెండి కాల్పుల్లో దొడ్డి కొమురయ్య అమరత్వం.
- 1947 ఆగస్టు 15: ‘ఆజాద్ హైదరాబాద్’ గా నిజాం ప్రకటన.
- 1948 సెప్టెంబర్ 13 – 17: ఆపరేషన్ పోలో మరియు నిజాం లొంగుబాటు.
- బ్రిగ్స్ పథకం: అడవుల నుంచి కోయ, చెంచులను తరిమివేసే నెహ్రూ సైన్యాల పథకం.
- కోయ ప్రజాదళాలు: తూర్పు తెలంగాణలో గిరిజనులతో ఏర్పడిన 20 మంది సభ్యుల దళాలు.
- చిర్రామల నర్సయ్య, ఎస్. రాంనాథం: తూర్పు తెలంగాణ (ఖమ్మం) ప్రాంత ఆంధ్రమహాసభ నాయకులు.
- కన్నెబోయిన శాయన్న: అడ్డగూడూరు క్యాంపు పోరాటంలో అసువులు బాసిన నాయకుడు.
- వడిచెర్ల గ్రామం: తమపై అత్యాచారానికి పాల్పడిన సైనికులను మహిళలే చంపి మిలటరీ జనరల్ ‘నంజప్ప’కు ధైర్యంగా నిలబడిన గ్రామం.